рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧों рдХा рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг: рдкैрд╕ा рдХрд╣ाँ рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै?

 

рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧों рдХा рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг: рдкैрд╕ा рдХрд╣ाँ рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै?

​1. рдиिрдо्рди рд╡рд░्рдЧ (рджिрд╣ाрдб़ी рдордЬрджूрд░, рдЫोрдЯा рджुрдХाрдирджाрд░, рд╕ीрдоांрдд рдХिрд╕ाрди)

  • рдХрдоाрдИ рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рдХा рдвाँрдЪा: рдЗрдирдХी рдХрдоाрдИ рдХा 80% рд╕े 90% рд╣िрд╕्рд╕ा рд╕िрд░्рдл рддीрди рдмुрдиिрдпाрджी рдЪीрдЬों рдоें рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै—рдкेрдЯ рднрд░рдиा (рд░ाрд╢рди/рд╕рдм्рдЬी), рд╕िрд░ рдЫुрдкाрдиा (рдХिрд░ाрдпा/рдордХाрди рдХा рд░рдЦрд░рдЦाрд╡) рдФрд░ рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХे рдмिрд▓ (рдмिрдЬрд▓ी, рджрд╡ा, рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд╕ाрдоाрди्рдп рдлीрд╕)।
  • рдмрдЪрдд: рд╢ूрди्рдп рдпा рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ। рдПрдХ рджिрди рдХी рдмीрдоाрд░ी рдпा рд░ुрдХाрд╡рдЯ рдкूрд░े рдорд╣ीрдиे рдХा рдмрдЬрдЯ рдмिрдЧाрдб़ рджेрддी рд╣ै।
  • рд╢ोрд╖рдг рдХा рдЪрдХ्рд░:
    • ​рдЗрдирд╕े рд╣рд░ рдЪीрдЬ рдкрд░ рдЯैрдХ्рд╕ (рдЬीрдПрд╕рдЯी) рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै—рдоाрдЪिрд╕, рддेрд▓, рдХрдкрдб़े рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЪाрдп рддрдХ।
    • ​рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХी рдоाрд░ рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЗрди्рд╣ीं рдкрд░ рдкрдб़рддी рд╣ै। рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЫोрдЯे-рдоोрдЯे рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрдо рдпा рдкुрд▓िрд╕-рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдХिрд╕ी рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рдЗрди्рд╣ें рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдордирд╡ाрдиे рдпा рд╣рдХ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рдЬेрдм рдвीрд▓ी рдХрд░рдиी рдкрдб़рддी рд╣ै।
    • ​рдордЬрдмूрд░ी рдХा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрдХрд░ рдорд╣ाрдЬрди рдпा рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рддंрдд्рд░ рдЗрдирд╕े рднाрд░ी рдм्рдпाрдЬ рд╡рд╕ूрд▓рддा рд╣ै।

​2. рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ (рд╡ेрддрдирднोрдЧी, рдЫोрдЯे-рдордЭोрд▓े рд╡्рдпाрдкाрд░ी)

  • рдХрдоाрдИ рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рдХा рдвाँрдЪा: рдЗрдирдХी рдЖрдзी рдХрдоाрдИ рдИрдПрдордЖрдИ (рд╣ोрдо рд▓ोрди, рдСрдЯो рд▓ोрди), рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдмрдв़рддी рдкрдв़ाрдИ рдХे рдЦрд░्рдЪ, рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╣ेрд▓्рде рдЗंрд╢्рдпोрд░ेंрд╕ рдФрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़рддे рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖-рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЯैрдХ्рд╕ों рдоें рдЬाрддी рд╣ै।
  • рдмрдЪрдд: рдмेрд╣рдж рдоाрдоूрд▓ी, рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд╕्рдеिрддिрдпों (рдоेрдбिрдХрд▓ рдЗрдорд░рдЬेंрд╕ी) рдХे рдбрд░ рд╕े рдмрдЪाрдХрд░ рд░рдЦी рдЬाрддी рд╣ै।
  • рд╢ोрд╖рдг рдХा рдЪрдХ्рд░:
    • ​рдпрд╣ рд╡рд░्рдЧ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा 'рдЯैрдХ्рд╕ рдкेрдпрд░' рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдмрджрд▓े рдоें рдЗрд╕े рди рддो рд╡рд░्рд▓्рдб-рдХ्рд▓ाрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ рдоिрд▓рддे рд╣ैं рдФрд░ рди рд╣ी рдоुрдл्рдд рдЗрд▓ाрдЬ।
    • ​рдЗрд╕े рд╣рд░ рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдХंрдкрдиिрдпों рдХो рднाрд░ी рдХीрдордд рдЪुрдХाрдиी рдкрдб़рддी рд╣ै।
    • ​рд╕िрд╕्рдЯрдо рдоें рдеोрдб़ा рд╕ा рднी рдмрджрд▓ाрд╡ рдпा рдоंрджी рдЖрдиे рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЗрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рдкрд░ рдЧिрд░рддी рд╣ै।

​3. рдЙрдЪ्рдЪ-рдЕрдоीрд░ рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рдмрдб़े рдкूँрдЬीрдкрддि

  • рдХрдоाрдИ рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рдХा рдвाँрдЪा: рдЗрдирдХी рдХрдоाрдИ рдХा рдмрдб़ा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмुрдиिрдпाрджी рдЬрд░ूрд░рддों рдкрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों (рд░िрдпрд▓ рдПрд╕्рдЯेрдЯ, рд╢ेрдпрд░, рдмिрдЬрдиेрд╕) рдХो рдмрдв़ाрдиे рдоें рд▓рдЧрддा рд╣ै।
  • рдмрдЪрдд рдФрд░ рд╕ंрдкрдд्рддि: рдЗрдирдХा рдкैрд╕ा рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै, рдпे рдЦुрдж рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкрд╕ीрдиा рдирд╣ीं рдмрд╣ाрддे।
  • рд╢ोрд╖рдг рдФрд░ рддंрдд्рд░ рдХा рдлाрдпрджा:
    • рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рд▓ोрди рдФрд░ рд╕ेрдЯрд▓рдоेंрдЯ: рдмैंрдХों рдХा рд╣рдЬाрд░ों рдХрд░ोрдб़ рдХा рдлंрд╕ा рдХрд░्рдЬ (NPA) 'рд░ाрдЗрдЯ рдСрдл' рдпा 'рд╣ेрдпрд░рдХрдЯ' рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╕ाрдл рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬिрд╕ рдШाрдЯे рдХी рднрд░рдкाрдИ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рдЯैрдХ्рд╕ рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдлाрдпрджा рд╕ीрдзे рдЗрди्рд╣ें рдоिрд▓рддा рд╣ै।
    • рдиीрддिрдЧрдд рдкрдХрдб़: рдиीрддिрдпां, рдЯेंрдбрд░ рдФрд░ рдиिрдпрдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдбिрдЬाрдЗрди рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдХे рдмрдб़े рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों рдХे рдПрдХाрдзिрдХाрд░ (Monopoly) рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддे рд╣ैं।
    • рдЪंрджा рдФрд░ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░: рдмрдб़े рдЪंрджे рджेрдХрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдХाрдиूрди рдмрдирд╡ाрдиा рдЗрд╕ рд╡рд░्рдЧ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ै।

​рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХा рдЧрдгिрдд: рдХिрд╕рдХो рдХ्рдпा рдоिрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै?

  • рдиिрдЪрд▓े рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ (рд╕рд░्рд╡ाрдЗрд╡рд▓ рдЧ्рд░ैрдл्рдЯ): рдЫोрдЯी рд░िрд╢्рд╡рддें, рдЬो рдЖрдо рдЖрджрдоी рд╕े рд▓ी рдЬाрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рдХी рдЬेрдм рдЦाрд▓ी рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдиिрдЪрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рдЬेрдм рднрд░рддी рд╣ै।
  • рдКрдкрд░ी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ (рд╕िрд╕्рдЯрдоैрдЯिрдХ рдЧ्рд░ैрдл्рдЯ): рдмрдб़े рдаेрдХे, рдиीрддिрдпां, рд▓ोрди рд╕ेрдЯрд▓рдоेंрдЯ рдФрд░ рдЯैрдХ्рд╕ рдЫूрдЯ। рдпрд╣ाँ рдЕрд░рдмों-рдЦрд░рдмों рд░ुрдкрдпे рдХा рд▓ेрди-рджेрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рд╕ीрдзा рдиीрддि-рдиिрд░्рдоाрддाрдУं, рдмिрдЪौрд▓िрдпों рдФрд░ рдмрдб़े рдЙрдж्рдпोрдЧрдкрддिрдпों рдХी рдЬेрдм рдоें рдЬрдоा рд╣ोрддा рд╣ै।

​рдЗрд╕ рдкूрд░े рдЧрдгिрдд рдоें рдЖрдо рдЖрджрдоी рд╕िрд░्рдл рдПрдХ 'рд╕ंрд╕ाрдзрди' рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╣рд░ рдоोрдб़ рдкрд░ рд░рд╕ рдиिрдЪोрдб़ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

​рддो рдЕрд╕рд▓ рдоें рд╣ोрдиा рдХ्рдпा рдЪाрд╣िрдП?

​рдЕрдЧрд░ рдПрдХ рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рднрд░े рдФрд░ рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рд╕рдоाрдЬ рдХी рдмाрдд рдХрд░ें, рддो рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪा рдРрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬрд╣ाँ рдоेрд╣рдирдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХा рд╢ोрд╖рдг рди рд╣ो:

  1. рд╕рдоाрди рдиिрдпрдо рдФрд░ рд╕рдЦ्рдд рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी (No Double Standards):
    • ​рдЬिрддрдиे рд╕рдЦ्рдд рдиिрдпрдо рдЖрдо рдЗंрд╕ाрди рдХे 5,000 рдХे рд▓ोрди рдбिрдлॉрд▓्рдЯ рдкрд░ рд▓ाрдЧू рд╣ोрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ी рдпा рдЙрд╕рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕рдЦ्рдд рдиिрдпрдо 5,000 рдХрд░ोрдб़ рдХे рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рдбिрдлॉрд▓्рдЯрд░ рдкрд░ рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП। рд▓ोрди рдоाрдлी рдпा рд░ाрд╣рдд рдХा рдлाрдпрджा рдЖрдо рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдФрд░ рдХिрд╕ाрди рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдкрд░ рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП।
  2. рдмुрдиिрдпाрджी рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рдЧैрд░-рд╡्рдпाрдкाрд░ीрдХрд░рдг:
    • ​рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдоुрдиाрдлे рдХा рд╕ाрдзрди рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоिрд▓рдиे рдЪाрд╣िрдП рддाрдХि рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХो рдЕрдкрдиी рдЧाрдв़ी рдХрдоाрдИ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдоाрдлिрдпाрдУं рдХे рдкाрд╕ рди рдЧंрд╡ाрдиी рдкрдб़े।
  3. рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рдХрд░-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (Progressive Taxation):
    • ​рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ों (GST) рдХा рдмोрдЭ рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХी рдмुрдиिрдпाрджी рдЬрд░ूрд░рддों рд╕े рд╣рдЯाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдмेрд╣рдж рдЕрдоीрд░ рд╡рд░्рдЧ рдХी рдЕрдХूрдд рд╕ंрдкрдд्рддि рд╡ рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рдоुрдиाрдлों рдкрд░ рдЙрдЪिрдд рдЯैрдХ्рд╕ рд▓рдЧाрдиा рдЪाрд╣िрдП।
  4. рд╢्рд░рдо рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рдХा рд╕рдо्рдоाрди:
    • ​рдХेрд╡рд▓ рдкैрд╕े рд╕े рдкैрд╕ा рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХे рдмрдЬाрдп, рджिрди-рд░ाрдд рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдоेрд╣рдирдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ों, рдордЬрджूрд░ों рдФрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдЖрдп рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

рдЕрдЧрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рджाрд╡ों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣рдЯрдХрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं (рд╡рд░्рд▓्рдб рдмैंрдХ, UNDP, рд╡рд░्рд▓्рдб рдЗрдирдЗрдХ्рд╡ैрд▓िрдЯी рд▓ैрдм, рдСрдХ्рд╕рдлैрдо рдФрд░ рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рд╕ुрдЗрд╕) рдХे рдЖंрдХрдб़ों рдХो рдЬोрдб़рдХрд░ рджेрдЦें, рддो рдкिрдЫрд▓े 50 рд╕ाрд▓ों (1975 рд╕े 2026 рддрдХ) рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕ाрдл рдФрд░ рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।

​рдпрд╣ рдкूрд░ा рдЦेрд▓ "рдЧрд░ीрдмी рдШрдЯрдиे" рдФрд░ "рдЕрд╕рдоाрдирддा рдмрдв़рдиे" рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░ рд╣ै।

​1. рдкिрдЫрд▓े 50 рд╕ाрд▓ों рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд▓ेрдЦा-рдЬोрдЦा (1975 - 2026)

​рдЧрд░ीрдмी рдХिрддрдиी рдЦрдд्рдо рд╣ुрдИ? (рдЪрд░рдо рдЧрд░ीрдмी рдШрдЯी, рд▓ेрдХिрди рд▓ाрдЪाрд░ी рдмрдЪी рд░рд╣ी)

  • 1970 рдХे рджрд╢рдХ рдоें: рджेрд╢ рдХी рд▓рдЧрднрдЧ 55% рд╕े 60% рдЖрдмाрджी рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЧрд░ीрдмी рдоें рдеी—рдЬрд╣ाँ рдЦाрдиे рдХे рд▓ाрд▓े рдкрдб़े рдеे рдФрд░ рднुрдЦрдорд░ी рдЖрдо рдмाрдд рдеी।

  • рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि: рд╡рд░्рд▓्рдб рдмैंрдХ рдФрд░ рдпूрдПрдирдбीрдкी (UNDP) рдХे рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рдЧрд░ीрдмी рд╕ूрдЪрдХांрдХ (MPI) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЧрд░ीрдмी (Extreme Poverty) рдШрдЯрдХрд░ 5% рд╕े 10% рдХे рдмीрдЪ рд░рд╣ рдЧрдИ рд╣ै। рд▓рдЧрднрдЧ 27 рд╕े 30 рдХрд░ोрдб़ рд▓ोрдЧ рднोрдЬрди рдФрд░ рд╕िрд░ рдЫुрдкाрдиे рдХी рдЪрд░рдо рддंрдЧी рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓े рд╣ैं।

  • рдХрдб़рд╡ा рд╕рдЪ: рдЪрд░рдо рднुрдЦрдорд░ी рднрд▓े рдХрдо рд╣ुрдИ рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рд▓ोрдЧ "рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд" рдирд╣ीं рд╣ुрдП рд╣ैं। рд╡рд░्рд▓्рдб рдмैंрдХ рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоाрдирддी рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдоें рдХрд░ीрдм 50% рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЖрдмाрджी рдЙрд╕ рд░ेрдЦा рдкрд░ рдЦрдб़ी рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рдоेрдбिрдХрд▓ рдЗрдорд░рдЬेंрд╕ी, рдлрд╕рд▓ рдХी рдиाрдХाрдоी рдпा рдиौрдХрд░ी рдХा рдЬाрдиा рдЙрди्рд╣ें рд╡ाрдкрд╕ рдЧрд░ीрдмी рдоें рдврдХेрд▓ рджेрддा рд╣ै।

​рдЕрдоीрд░ी рдХिрддрдиी рдмрдв़ी рдФрд░ рдХрд╣ाँ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪी?

  • 1970 рдХे рджрд╢рдХ рдоें: рджेрд╢ рдХी рдХुрд▓ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा 10% рд╕े 15% рд╣िрд╕्рд╕ा рд╢ीрд░्рд╖ 1% рдЕрдоीрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдкाрд╕ рдеा।
  • рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि (рд╡рд░्рд▓्рдб рдЗрдирдЗрдХ्рд╡ैрд▓िрдЯी рд▓ैрдм рд╡ рдСрдХ्рд╕рдлैрдо рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕):
    • ​рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдХी рдХुрд▓ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा 40% рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рдХेрд╡рд▓ 1% рд╕рдмрд╕े рдЕрдоीрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдкाрд╕ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै
    • ​рдиीрдЪे рдХी 50% рдЖрдмाрджी (рд▓рдЧрднрдЧ 70 рдХрд░ोрдб़ рд▓ोрдЧ) рдХे рдкाрд╕ рджेрд╢ рдХी рдХुрд▓ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рдоाрдд्рд░ 3% рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдЪा рд╣ै
    • ​рдкिрдЫрд▓े 30 рд╕ाрд▓ों рдоें (1991 рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрдзाрд░ों рдХे рдмाрдж) рдЬिрддрдиी рд╕ंрдкрдд्рддि рдкैрджा рд╣ुрдИ, рдЙрд╕рдХा 40% рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╣िрд╕्рд╕ा рдХेрд╡рд▓ рдКрдкрд░ рдХे 1% рд▓ोрдЧों рдХी рдЬेрдм рдоें рдЧрдпा, рдЬрдмрдХि рдиीрдЪे рдХे 50% рд▓ोрдЧों рдХो рдХेрд╡рд▓ 3% рдоिрд▓ा।

    рдоिрд▓ा।

    ​рдЗрд╕े рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ी "рдмिрд▓िрдпрдиेрдпрд░ рд░ाрдЬ" (Billionaire Raj) рдХрд╣рддे рд╣ैं—рдпाрдиी рд╡िрдХाрд╕ рджрд░ рддो рдмрдв़ी, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХा рдоुрдиाрдлा рдЪंрдж рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ्рд╕ рдХी рддिрдЬोрд░िрдпों рдоें рдмंрдж рд╣ो рдЧрдпा।

    ​2. рдЖрдиे рд╡ाрд▓े 50 рд╕ाрд▓ों рдоें рдЧрд░ीрдмों рдФрд░ рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ों/рдордЬрджूрд░ों рдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा?

    ​рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ी рдЖрд░्рдеिрдХ рдвांрдЪा рдмрдиा рд░рд╣ा, рддो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े 50 рд╕ाрд▓ों рдоें рдиिрдЪрд▓े рддрдмрдХे рдФрд░ рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рдмेрд╣рдж рдХрдаिрди рдЪुрдиौрддिрдпों рд╕े рдШिрд░ा рджिрдЦрддा рд╣ै:

    ​1. "рдХाрдордЧाрд░" (Laborer) рд╕े "рдбेрдЯा рдЙрдкрднोрдХ्рддा" (Data Consumer) рдмрдирдиे рдХा рдЦрддрд░ा

    ​рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें AI (рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕) рдФрд░ рдСрдЯोрдоेрд╢рди рдХे рдХाрд░рдг рд╢्рд░рдо рдХा рдоूрд▓्рдп рдШрдЯेрдЧा। рдмрдб़े рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рд╕ुрдкрд░рдоाрд░्рдХेрдЯ, рдХ्рд╡िрдХ-рдХॉрдорд░्рд╕ рдФрд░ рдСрдЯोрдоेрдЯेрдб рд╕िрд╕्рдЯрдо рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ों рдФрд░ рджिрд╣ाрдб़ी рдХाрдордЧाрд░ों рдХा рд░ोрдЬ़рдЧाрд░ рд╕рдоेрдЯ рд▓ेंрдЧे। рдЧрд░ीрдм рдФрд░ рдиिрдЪрд▓ा-рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдХेрд╡рд▓ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ्рд╕ рдХा рдоाрд▓ рдФрд░ рдбेрдЯा рдХंрдЬ्рдпूрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдЬрд░िрдпा рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрдПрдЧा।

    ​2. "рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдФрд░ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдЧुрд▓ाрдоी" рдХा рдирдпा рд╕्рд╡рд░ूрдк

    ​рд╕рд░рдХाрд░ी рддंрдд्рд░ рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рд╕े рдкीрдЫे рд╣рдЯ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдиे рд╡ाрд▓े 50 рд╕ाрд▓ों рдоें:

    • рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЗрддрдиे рдорд╣ंрдЧे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдоाрдлिрдпा рдХे рд╣ाрде рдоें рд╣ोंрдЧे рдХि рдЖрдо рдЖрджрдоी рдЕрдкрдиी рдЬीрд╡рди рднрд░ рдХी рдХрдоाрдИ рдХेрд╡рд▓ рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдкрдв़ाрдИ рдФрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рдоें рдЧंрд╡ा рджेрдЧा।

    • ​рдЖрдо рдЖрджрдоी рдЬिंрджрдЧी рднрд░ рдИрдПрдордЖрдИ (EMI), рдХिрд░ाрдП рдФрд░ рд░िрдЪाрд░्рдЬ рдХे рдЪрдХ्рд░рд╡्рдпूрд╣ рдоें рдлंрд╕ा рд░рд╣ेрдЧा, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиी рдЦुрдж рдХी рдХोрдИ 'рд╕ंрдкрдд्рддि' (Asset) рдХрднी рдирд╣ीं рдмрди рдкाрдПрдЧी।

    ​3. рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдоाрд░ (Climate Poverty)

    ​рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджрд╢рдХों рдоें рднीрд╖рдг рдЧрд░्рдоी, рдЕрд╕рдордп рдмाрд░िрд╢ рдФрд░ рдкाрдиी рдХा рд╕ंрдХрдЯ рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЧрд░ीрдмों рдФрд░ рдЫोрдЯे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдпों рдХो рд╣ी рддोрдб़ेрдЧा। рдЕрдоीрд░ рд╡рд░्рдЧ рдЕрдкрдиे рдПрдпрд░-рдХंрдбीрд╢ंрдб рдПंрдХ्рд▓ेрд╡ рдФрд░ рдорд╣рд▓ों рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ेрдЧा, рдЬрдмрдХि рдЖрдо рдЬрдирддा рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ंрд╕ाрдзрдиों (рд╕ाрдл рдкाрдиी, рд╕ाрдл рд╣рд╡ा) рдХे рд▓िрдП рднी рдк्рд░ीрдоिрдпрдо рдЪुрдХाрдПрдЧी।

    ​4. рджो рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдмंрдЯा рд╕рдоाрдЬ

    ​рд╕рдоाрдЬ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рджो рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ो рдЬाрдПрдЧा:

    1. рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╡рд░्рдЧ (Top 1-2%): рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рджेрд╢ рдХी 60-70% рд╕ंрдкрдд्рддिрдпां, рдПрдЖрдИ рддрдХрдиीрдХ, рдмрдб़े рдЙрдж्рдпोрдЧ рдФрд░ рдиीрддिрдпां рдмрджрд▓рдиे рдХी рддाрдХрдд рд╣ोрдЧी।

    1. рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╡рд░्рдЧ (Bottom 80%): рдЬो рд╣рд░ рджिрди рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░ेрдЧा, рдмुрдиिрдпाрджी рд░ाрд╢рди/рдоुрдл्рдд рдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд░рд╣ेрдЧा рддाрдХि рд╡рд╣ рдмрдЧाрд╡рдд рди рдХрд░े, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕े рдХрднी рдЗрддрдиा рдЕрдоीрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा рдХि рд╡рд╣ рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╕े рд╕рд╡ाрд▓ рдХрд░ рд╕рдХे।

    ​рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдкिрдЫрд▓े 50 рд╕ाрд▓ों рдиे рдЗंрд╕ाрди рдХो рдкेрдЯ рднрд░рдиे рдХा рд░ाрд╢рди рддो рджे рджिрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рдФрд░ рдмрд░ाрдмрд░ी рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХो рдЫीрди рд▓िрдпा। рдЕрдЧрд░ рдиीрддिрдпों рдХा рд░ुрдЦ рдЖрдо рдЗंрд╕ाрди, рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдФрд░ рдХाрд░ीрдЧрд░ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рддрд░рдл рдирд╣ीं рдоोрдб़ा рдЧрдпा, рддो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े 50 рд╕ाрд▓ рдЕрдоीрд░ों рдХे рд▓िрдП рдРрд╢ рдХे рдФрд░ рдмाрдХी 80% рдЖрдмाрджी рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд▓ंрдмी рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧुрд▓ाрдоी рдХे рд╕ाрдмिрдд рд╣ोंрдЧे।

рдкिрдЫрд▓े 50 рд╕ाрд▓ों (1975 рд╕े 2026 рддрдХ) рдХा рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдбेрдЯा рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдПрдХ рддрд░рдл рдЬрд╣ाँ рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдЪрд░рдо рднुрдЦрдорд░ी рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓े, рд╡рд╣ीं рд▓ाрдЦों рдРрд╕े рдкрд░िрд╡ाрд░ рднी рд╣ैं рдЬो рдкрд╣рд▓े рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо, рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдеे, рд▓ेрдХिрди рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЦिрд╕рдХрдХрд░ рдЧрд░ीрдмी рдпा рднाрд░ी рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рджाрдпрд░े рдоें рдЖ рдЧрдП।

​рдпрд╣ рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХा рд╡рд░्рдЧ рд╣ै рдЬिрдирдХी рдЧрд░ीрдмी рд╕рд░рдХाрд░ी рд░ाрд╢рди рдХे рдЖंрдХрдб़ों рдоें рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджрд░्рдЬ рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рд▓ेрдХिрди рдЗрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╕्рддрд░ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЧिрд░ рдЪुрдХा рд╣ै।

​рдпрд╣ рдирдП рдЧрд░ीрдм рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЗрди рдЪाрд░ рд╢्рд░ेрдгिрдпों рд╕े рдЖрддे рд╣ैं:

​1. рдЫोрдЯे рдФрд░ рд╕ीрдоांрдд рдХिрд╕ाрди (Small & Marginal Farmers)

  • рдкрд╣рд▓े рдХी рд╕्рдеिрддि: 1970 рдФрд░ 80 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиी 3-5 рдПрдХрдб़ рдЬрдоीрди рдеी, рд╡े рдкрд░िрд╡ाрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиे рдЦाрдиे рдХा рдЕрдиाрдЬ рдЙрдЧाрддे рдеे рдмрд▓्рдХि рдЧांрд╡ рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рдоाрдиे рдЬाрддे рдеे।
  • рдиीрдЪे рдЧिрд░рдиे рдХा рдХाрд░рдг:
    • рдЬрдоीрди рдХा рд╡िрдЦंрдбрди: рдкीрдв़िрдпां рдмीрддрдиे рдХे рд╕ाрде рдкрд░िрд╡ाрд░ рдмрдв़े рдФрд░ рд╡рд╣ी рдЬрдоीрди рдмंрдЯрдХрд░ рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдЯुрдХрдб़ों (0.5 рд╕े 1 рдПрдХрдб़) рдоें рдмрджрд▓ рдЧрдИ, рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЦेрддी рдХрд░рдиा рдШाрдЯे рдХा рд╕ौрджा рд╣ो рдЧрдпा।
    • рд▓ाрдЧрдд рдоें рднाрд░ी рд╡ृрдж्рдзि: рдмीрдЬ, рдЦाрдж, рдбीрдЬрд▓, рдХीрдЯрдиाрд╢рдХ рдФрд░ рд╕िंрдЪाрдИ рдХा рдЦрд░्рдЪ рдХрдИ рдЧुрдиा рдмрдв़ рдЧрдпा, рдЬрдмрдХि рдлрд╕рд▓ рдХा рджाрдо (MSP рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рднाрд╡) рдЙрд╕ рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рдирд╣ीं рдмрдв़ा।
    • рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдоाрд░ рдФрд░ рдХрд░्рдЬ: рдоौрд╕рдо рдХी рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдФрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़рддे рдХрд░्рдЬ рдиे рдЗрди्рд╣ें рдЕрдкрдиी рдЬрдоीрди рдмेрдЪрдиे рдпा рджिрд╣ाрдб़ी рдордЬрджूрд░ी рдХрд░рдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░ рджिрдпा।

​2. рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдХाрд░ीрдЧрд░, рджрд╕्рддрдХाрд░ рдФрд░ рдЫोрдЯे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдХाрдордЧाрд░

  • рдкрд╣рд▓े рдХी рд╕्рдеिрддि: рдмुрдирдХрд░, рдХुрдо्рд╣ाрд░, рдмрдв़рдИ, рд▓ोрд╣ाрд░, рдЪрдордб़े рдХा рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдХाрд░ीрдЧрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХी рд░ीрдв़ рдеे рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХрдоाрддे рдеे।
  • рдиीрдЪे рдЧिрд░рдиे рдХा рдХाрд░рдг:
    • рдФрдж्рдпोрдЧीрдХрд░рдг рдФрд░ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдПрдХाрдзिрдХाрд░: рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ, рдмрдб़े рдХाрд░рдЦाрдиों рдХे рд╕рд╕्рддे рд╕ाрдоाрди рдФрд░ рдорд╢ीрдиीрдХрд░рдг рдиे рдЗрдирдХे рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╣ुрдирд░ рдХो рдмाрдЬाрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХрд░ рджिрдпा।
    • рдмाрдЬाрд░ рд╕े рдмेрджрдЦрд▓ी: рдЗрди्рд╣ें рди рддो рдмрдб़े рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ्рд╕ рдХी рддрд░рд╣ рд╕рд╕्рддा рд▓ोрди рдоिрд▓ा рдФрд░ рди рд╣ी рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ। рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рдПрдХ рд╕рдордп рдХा рд╕्рд╡ाрднिрдоाрдиी рдХाрд░ीрдЧрд░ рдЖрдЬ рдмрдб़े рд╢рд╣рд░ों рдоें рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рджिрд╣ाрдб़ी рдордЬрджूрд░ рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै।

​3. рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ोрдЬрдЧाрд░ी (Self-Employed)

  • рдкрд╣рд▓े рдХी рд╕्рдеिрддि: рдХрд╕्рдмों рдФрд░ рдоोрд╣рд▓्рд▓ों рдХी рдкрд░рдЪूрди рджुрдХाрдиें, рдЫोрдЯे рд╡рд░्рдХрд╢ॉрдк рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рдеिрд░ рдеे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рдЦрд░्рдЪ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЪрд▓ाрддे рдеे।
  • рдиीрдЪे рдЧिрд░рдиे рдХा рдХाрд░рдг:
    • рдИ-рдХॉрдорд░्рд╕ рдФрд░ рдХ्рд╡िрдХ-рдХॉрдорд░्рд╕ (Quick-Commerce) рдХा рджрдмाрд╡: рдмрдб़े рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо्рд╕, рд╕ुрдкрд░рдоाрд░्рдХेрдЯ्рд╕ рдФрд░ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рд░िрдЯेрд▓ рдЪेрди्рд╕ рдиे рднाрд░ी рдбिрд╕्рдХाрдЙंрдЯ рдХे рджрдо рдкрд░ рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ों рдХे рдЧ्рд░ाрд╣рдХों рдХो рдЫीрди рд▓िрдпा।
    • рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдХा рдмोрдЭ: рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдиिрдпрдоों рдФрд░ рдмрдб़े рд╡िрдд्рддीрдп рдмрджрд▓ाрд╡ों рдХा рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЕрд╕рд░ рдЗрд╕ी рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рд╡рд░्рдЧ рдкрд░ рдкрдб़ा, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрдирдХी рдмрдЪрдд рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЧрдИ।

​4. рдиिрдо्рди-рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдХा рд╡рд╣ рддрдмрдХा рдЬो "рдоेрдбिрдХрд▓ рдпा рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдЯ्рд░ैрдк" рдоें рдлंрд╕ा

  • рдкрд╣рд▓े рдХी рд╕्рдеिрддि: рдиिрдЬी рдпा рд╕рд░рдХाрд░ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЫोрдЯी рдиौрдХрд░िрдпां рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡े рд▓ोрдЧ рдЬो рдЕрдкрдиे рдмрд▓ рдкрд░ рдПрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЬीрд╡рди рдЬी рд░рд╣े рдеे।
  • рдиीрдЪे рдЧिрд░рдиे рдХा рдХाрд░рдг:
    • рдорд╣ंрдЧाрдИ рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рдиिрдЬीрдХрд░рдг: рдкिрдЫрд▓े 30-40 рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп (Healthcare) рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा (Education) рдХा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░ीрдХрд░рдг рд╣ो рдЧрдпा।
    • рдПрдХ рдЭрдЯрдХे рдоें рддрдмाрд╣ी: рдХिрд╕ी рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░ी рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдХा рдЦрд░्рдЪ рдпा рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдлीрд╕ рдЗрд╕ рд╡рд░्рдЧ рдХी рдЬिंрджрдЧी рднрд░ рдХी рдЬрдоा-рдкूंрдЬी рдФрд░ рд╕ंрдкрдд्рддि рдиिрдЪोрдб़ рд▓ेрддी рд╣ै। рд╡рд░्рд▓्рдб рдмैंрдХ рдХे рдЖंрдХрдб़ों рдХे рдоुрддाрдмिрдХ, рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд▓ाрдЦों рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдоेрдбिрдХрд▓ рдЗрдорд░рдЬेंрд╕ी рдХे рдХाрд░рдг рдЧрд░ीрдмी рд░ेрдЦा рд╕े рдиीрдЪे рдЪрд▓े рдЬाрддे рд╣ैं।

​рдЗрд╕ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдХा рдоूрд▓ рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рд░рд╣ा?

  1. рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЪрдХ्рд░ (Safety Net) рдХा рдЕрднाрд╡: рдЕрдоीрд░ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдкाрд╕ рдиुрдХрд╕ाрди рдЭेрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдкрдд्рддिрдпां (Assets) рд╣ोрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдкाрд╕ рдХोрдИ рдмैрдХрдЕрдк рдирд╣ीं рдеा। рдПрдХ рдоंрджी рдпा рдПрдХ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдЗрди्рд╣ें рд╕ीрдзे рдиीрдЪे рдзрдХेрд▓ рджेрддा рд╣ै।
  2. рдкूँрдЬी рдХा рдХेंрдж्рд░ीрдХрд░рдг: рдЫोрдЯे рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпों рд╕े рдкैрд╕ा рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдмрдб़े рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ्рд╕ рдХे рдкाрд╕ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ोрддा рдЧрдпा।
  3. рд╢्рд░рдо рдХे рдоूрд▓्рдп рдоें рдЧिрд░ाрд╡рдЯ: рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рдСрдЯोрдоेрд╢рди рдХे рдХाрд░рдг рдХेрд╡рд▓ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдпा рд╕ाрдзाрд░рдг рд╣ुрдирд░ рд╡ाрд▓े рдХाрдо рдХी рдХीрдордд рдЧिрд░рддी рдЧрдИ, рдЬрдмрдХि рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рд▓ाрдЧрдд (рд░ाрд╢рди, рдмिрдЬрд▓ी, рдХिрд░ाрдпा, рджрд╡ा) рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддी рдЧрдИ।

​рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдХрд╣ें рддो, рдпे "рдирдП рдЧрд░ीрдм" рд╡े рд▓ोрдЧ рдирд╣ीं рд╣ैं рдЬो рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдЧрд░ीрдм рдеे, рдмрд▓्рдХि рдпे рд╡े рд▓ोрдЧ рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдмрджрд▓рддी рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпों, рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рд╣ोрдб़ рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХे рдорд╣ंрдЧे рд╣ोрдиे рдиे рдЬрдмрд░рди рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рддंрдЧी рдХे рджाрдпрд░े рдоें рдзрдХेрд▓ рджिрдпा рд╣ै।

рдЖреЫाрджी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕрдм рддрдХ рднाрд░рдд рдоें рд╣ुрдП рдк्рд░рдоुрдЦ рдЖрд░्рдеिрдХ рдШोрдЯाрд▓ों, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдФрд░ рднрдЧोреЬों рд╡ рд▓ोрди рдоाреЮी (Write-off) рд╕े рджेрд╢ рдХो рд╣ुрдП рдиुрдХрд╕ाрди рдХा рд╕ंрдкूрд░्рдг рд▓ेрдЦा-рдЬोрдЦा:

Part 1: рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШोрдЯाрд▓े (рдЖреЫाрджी рд╕े рдЕрдм рддрдХ)

рдиीрдЪे рдЖреЫाрджी рдХे рдмाрдж рд╕े рд╣ुрдП рд╕рдмрд╕े рдЪрд░्рдЪिрдд рдШोрдЯाрд▓ों рдХी рд╕ूрдЪी рджी рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдоुрдЦ्рдп рдЖрд░ोрдкी, рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдд्рддाрд░ूреЭ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рдФрд░ рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рд╣ै:

рдШोрдЯाрд▓ा (рд╡рд░्рд╖)рдоुрдЦ्рдп рдЖрд░ोрдкी / рд╢ाрдоिрд▓ рд╡्рдпрдХ्рддिрддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдд्рддाрд░ूреЭ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдиुрдХрд╕ाрди / рд░ाрд╢ि
рдЬीрдк рдШोрдЯाрд▓ा (1948)рд╡ी. рдХे. рдХृрд╖्рдг рдоेрдирди (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЙрдЪ्рдЪाрдпुрдХ्рдд)рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕₹80 рд▓ाрдЦ
рдоुंрджрдб़ा рдШोрдЯाрд▓ा (1957)рд╣рд░िрджाрд╕ рдоुंрджрдб़ा (рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпी)рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕₹1.25 рдХрд░ोрдб़
рдЕंрддुрд▓े рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдШोрдЯाрд▓ा (1981)рдП. рдЖрд░. рдЕंрддुрд▓े (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░)рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕₹30 рдХрд░ोрдб़
рдмोрдлोрд░्рд╕ рдШोрдЯाрд▓ा (1987)рдУрддाрд╡िрдпो рдХ्рд╡ाрдд्рд░ोрдЪी, рдУрдЯोрдмोрд░ рд╣ॉрд╡िрдд्рдЬ़рд░ рдХंрдкрдиीрднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕₹64 рдХрд░ोрдб़
рд╣рд░्рд╖рдж рдоेрд╣рддा рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬ़ाрд░ рдШोрдЯाрд▓ा (1992)рд╣рд░्рд╖рдж рдоेрд╣рддा, рдмैंрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╡ рджрд▓ाрд▓рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ (рдкी. рд╡ी. рдирд░рд╕िрдо्рд╣ा рд░ाрд╡ рд╕рд░рдХाрд░)₹4,000 рд╕े ₹5,000 рдХрд░ोрдб़
рдЪाрд░ा рдШोрдЯाрд▓ा (1996)рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡, рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ рд╡ рдЕрди्рдпрдЬрдирддा рджрд▓ (рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░)₹950 рдХрд░ोрдб़
рдХेрддрди рдкाрд░िрдЦ рд╢ेрдпрд░ рдШोрдЯाрд▓ा (2001)рдХेрддрди рдкाрд░िрдЦ рд╡ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╢ेрдпрд░ рджрд▓ाрд▓рднाрдЬрдкा (рдПрдирдбीрдП - рдЕрдЯрд▓ рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी рд╕рд░рдХाрд░)₹1,200 рдХрд░ोрдб़
рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд░ीрдо рддेрд▓рдЧी рд╕्рдЯाрдо्рдк рдШोрдЯाрд▓ा (2002)рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд░ीрдо рддेрд▓рдЧीрд╡िрднिрди्рди рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ें (рдХांрдЧ्рд░ेрд╕/рд░ाрдХांрдкा)₹20,000 рдХрд░ोрдб़ (рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдлрд░्рдЬी рд╕्рдЯाрдо्рдк)
рд╕рдд्рдпрдо рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдШोрдЯाрд▓ा (2009)рдмी. рд░ाрдорд▓िंрдЧ рд░ाрдЬू (рдХंрдкрдиी рдЪेрдпрд░рдоैрди)рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ (рдпूрдкीрдП-1)₹7,000 рд╕े ₹14,000 рдХрд░ोрдб़
2G рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдЖрд╡ंрдЯрди (2008)рдП. рд░ाрдЬा рд╡ рд╕ंрдмंрдзिрдд рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдХंрдкрдиिрдпांрдХांрдЧ्рд░ेрд╕ (рдпूрдкीрдП - рдбीрдПрдордХे рдЧрдардмंрдзрди)₹1.76 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ (CAG рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдиुрдХрд╕ाрди)
рдХॉрдордирд╡ेрд▓्рде рдЧेрдо्рд╕ рдШोрдЯाрд▓ा (2010)рд╕ुрд░ेрд╢ рдХрд▓рдоाрдб़ी рд╡ рдЖрдпोрдЬрдХ рд╕рдоिрддिрдХांрдЧ्рд░ेрд╕ (рдпूрдкीрдП-2)₹70,000 рдХрд░ोрдб़
рдХोрдпрд▓ा рдЦрджाрди рдЖрд╡ंрдЯрди рдШोрдЯाрд▓ा (2012)рд╡िрднिрди्рди рдиिрдЬी рдХंрдкрдиिрдпां рд╡ рдиौрдХрд░рд╢ाрд╣рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ (рдпूрдкीрдП-2)₹1.86 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ (CAG рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдиुрдХрд╕ाрди)
PNB рдмैंрдХ рдзोрдЦाрдзрдб़ी (2018)рдиीрд░рд╡ рдоोрджी, рдоेрд╣ुрд▓ рдЪोрдХрд╕ी рд╡ рдмैंрдХ рдХрд░्рдордЪाрд░ीрднाрдЬрдкा (рдПрдирдбीрдП - рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рд╕рд░рдХाрд░)₹13,500 рдХрд░ोрдб़
DHFL рд▓ोрди рдзोрдЦाрдзрдб़ी (2019-20)рдХрдкिрд▓ рд╡рдзрд╡ाрди, рдзीрд░рдЬ рд╡рдзрд╡ाрдирдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рдзोрдЦाрдзрдб़ी₹34,000 рдХрд░ोрдб़

рдШोрдЯाрд▓ों рд╕े рджेрд╢ рдХो рдХुрд▓ рдХिрддрдиा рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ुрдЖ?

рдЕрдЧрд░ рдХैрдЧ (CAG), рд╕ीрдмीрдЖрдИ рдФрд░ рдЕрджाрд▓рддों рдХे рдХुрд▓ рдЕрдиुрдоाрдиों рдХो рдЬोреЬें, рддो рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рдоुрдЦ 25-30 рдмрдб़े рд╡िрдд्рддीрдп рдШोрдЯाрд▓ों рдХा рдХुрд▓ рдЖँрдХрдб़ा ₹5 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд╕े ₹6 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рдХे рдмीрдЪ рдмैрдарддा рд╣ै।

Part 2: рднрдЧोрдб़े рдЙрдж्рдпोрдЧрдкрддि рдФрд░ рд▓ोрди рд░ाрдЗрдЯ-рдСрдл़ (Write-Off) рдХा рд▓ेрдЦा-рдЬोрдЦा

1. рджेрд╢ рдЫोрдб़рдХрд░ рднाрдЧे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рдбिрдл़ॉрд▓्рдЯрд░

рдпे рд╡े рд▓ोрдЧ рд╣ैं рдЬो рднाрд░рддीрдп рдмैंрдХों рд╕े рд╣рдЬाрд░ों рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХा рд▓ोрди рд▓ेрдХрд░ рд╡िрджेрд╢ рднाрдЧ рдЧрдП:

  • рд╡िрдЬрдп рдоाрд▓्рдпा (рдХिंрдЧрдлिрд╢рд░ рдПрдпрд░рд▓ाрдЗंрд╕): рдХрд░ीрдм ₹9,000 рдХрд░ोрдб़ рдХा рд▓ोрди рдбिрдлॉрд▓्рдЯ рдХрд░рдХे рдм्рд░िрдЯेрди рднाрдЧे।
  • рдиीрд░рд╡ рдоोрджी рдФрд░ рдоेрд╣ुрд▓ рдЪोрдХрд╕ी (рдкंрдЬाрдм рдиेрд╢рдирд▓ рдмैंрдХ рдоाрдорд▓ा): рдлрд░्рдЬी LOUs рдХे рдЬрд░िрдП PNB рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ ₹13,500 рдХрд░ोрдб़ рд╕े ₹14,000 рдХрд░ोрдб़ рдХा рдл्рд░ॉрдб рдХрд░рдХे рднाрдЧे।
  • рдЬрддिрди рдоेрд╣рддा (рд╡िрдирд╕рдо рдбाрдпрдоंрдб्рд╕): рдмैंрдХों рдХा рд▓рдЧрднрдЧ ₹7,000 рдХрд░ोрдб़ рдХा рдХрд░्рдЬ़ рдЪुрдХाрдП рдмिрдиा рджेрд╢ рдЫोрдб़рдХрд░ рдПंрдЯीрдЧुрдЖ рднाрдЧे।
  • рдиिрддिрди рд╕ंрджेрд╕рд░ा рдФрд░ рдЪेрддрди рд╕ंрджेрд╕рд░ा (рд╕्рдЯрд░्рд▓िंрдЧ рдмाрдпोрдЯेрдХ): рднाрд░рддीрдп рдмैंрдХों рдХा рдХрд░ीрдм ₹14,500 рдХрд░ोрдб़ рдХा рд▓ोрди рдбुрдмोрдХрд░ рд╡िрджेрд╢ рднाрдЧे।

2. рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рд▓ोрди рдоाреЮी / рд░ाрдЗрдЯ-рдСрдл़ (Write-Off) рдФрд░ NCLT рдХा рд╕рдЪ

рдмैंрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдирдкीрдП (NPA) рдХो рдмैрд▓ेंрд╕ рд╢ीрдЯ рд╕े рд╣рдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े "рд░ाрдЗрдЯ рдСрдл" (Write-off) рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХंрдкрдиी рдХाрдиूрди рди्рдпाрдпाрдзिрдХрд░рдг (NCLT) рдоें 'рд╣ेрдпрд░рдХрдЯ' (рдХрд░्рдЬ рдЫूрдЯ) рдХे рдЬрд░िрдП рдмैंрдХों рдХो рднाрд░ी рд╡िрдд्рддीрдп рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ुрдЖ рд╣ै:

  • рдХुрд▓ рд░ाрдЗрдЯ-рдСрдл़ (рдкिрдЫрд▓े 10 рд╡рд░्рд╖ों рдоें): рднाрд░рддीрдп рд░िрдЬ़рд░्рд╡ рдмैंрдХ (RBI) рдХे рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдЖंрдХрдб़ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рднाрд░рддीрдп рдмैंрдХों рдиे рдкिрдЫрд▓े 10 рд╡рд░्рд╖ों (2014 рд╕े 2024-25) рдоें рд▓рдЧрднрдЧ ₹15 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд╕े ₹16.5 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рдХे рдЦ़рд░ाрдм рдХрд░्рдЬ़ (NPA) рдХो рдЕрдкрдиी рдХिрддाрдмों рд╕े рд░ाрдЗрдЯ-рдСрдл़ рдХिрдпा рд╣ै।
  • рд░िрдХрд╡рд░ी рдХा рд╕рдЪ: рдмैंрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд░ाрдЗрдЯ-рдСрдл़ рдХिрдП рдЧрдП рдЗрд╕ рд╡िрд╢ाрд▓ рдХрд░्рдЬ़ рдоें рд╕े рдФрд╕рддрди рдХेрд╡рд▓ 15% рд╕े 20% рд░ाрд╢ि рд╣ी рд╡ाрдкрд╕ рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ो рдкाрддी рд╣ै। рдмाрдХी рдХрд░ीрдм ₹12 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд╕े ₹13 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рдХा рд╕ीрдзा рд╡िрдд्рддीрдп рдиुрдХрд╕ाрди рджेрд╢ рдХे рдмैंрдХिंрдЧ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдФрд░ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рдкैрд╕ों рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै।
  • NCLT рдХा 'рд╣ेрдпрд░рдХрдЯ' (рдХрд░्рдЬ рдХрдЯौрддी): рджिрд╡ाрд▓िрдпा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (Insolvency) рдХे рддрд╣рдд рдЬी рдЯीрд╡ी (Zee Entertainment/Essel Group) рдЬैрд╕े рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рдоाрдорд▓ों рдпा рдЕрди्рдп рдмрдб़ी рдХंрдкрдиिрдпों рдоें рдмैंрдХों рдиे рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें 60% рд╕े 90% рддрдХ рдХा "рд╣ेрдпрд░рдХрдЯ" (рдХрд░्рдЬ़ рдоाреЮी) рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। NCLT рдоें рдЕрдм рддрдХ рдХे рдмрдб़े рдоाрдорд▓ों рдоें рдмैंрдХों рдиे рдХंрдкрдиिрдпों рдХो рдмрдЪाрдиे рдпा рд╕ेрдЯрд▓рдоेंрдЯ рдХे рдиाрдо рдкрд░ ₹5 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рдЭेрд▓ा рд╣ै।

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдХिрддрдиा рдиुрдХрд╕ाрди?

рдпрджि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕрдм рддрдХ рдХे рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдШोрдЯाрд▓ों (₹6 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़), рднाрдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдбिрдл़ॉрд▓्рдЯрд░ों рдХे рдХрд░्рдЬ़ (₹45,000+ рдХрд░ोрдб़) рдФрд░ рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рд▓ोрди рд░ाрдЗрдЯ-рдСрдл़/рд╕ेрдЯрд▓рдоेंрдЯ рдХे рдХुрд▓ рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдиुрдХрд╕ाрди (₹13 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़+) рдХो рдЬोрдб़ा рдЬाрдП, рддो рдпрд╣ рдЖँрдХрдб़ा ₹20 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд╕े рдКрдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рд╡рд╣ी рдкैрд╕ा рд╣ै рдЬो рджेрд╢ рдХे рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдоें рдЦрд░्рдЪ рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдиीрддिрдЧрдд рдЦाрдоिрдпों рдФрд░ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЪंрдж рд╣ाрдеों рдоें рд╕िрдордЯрдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдпा।

рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рд▓рдЧрднрдЧ ₹20 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд╕े ₹25 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рди рд╣ुрдЖ рд╣ोрддा рдФрд░ рдиीрддिрдпां рдХाрдЧрдЬों рд╕े рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े рдЬ़рдоीрди рдкрд░ рдЙрддрд░рддीं, рддो рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдХрдб़ों рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╣рд░ рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рдХी рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХी рдЬ़िंрджрдЧी рдоें рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рдоुрдХाрдо рдкрд░ рд╣ोрддा।

рдЗрд╕े рдХрд▓्рдкрдиा рдХे рдмрдЬाрдп рдПрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:

рдпрд╣ рднी рдкрдв़ें:

1. рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рдЬीрд╡рди рд╕्рддрд░ рдоें рдмрджрд▓ाрд╡

  • рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा (No Medical Poverty): рдЖрдЬ рджेрд╢ рдоें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдХрд░ोрдб़ों рд▓ोрдЧ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░ी рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдХा рдЦрд░्рдЪ рдЙрдаाрдиे рдоें рдХрд░्рдЬ़рджाрд░ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдпा рдЧрд░ीрдмी рд░ेрдЦा рд╕े рдиीрдЪे рдЪрд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рдкैрд╕ा рд╕рд╣ी рдЬрдЧрд╣ рд▓рдЧрддा, рддो рд╣рд░ рдЬ़िрд▓े рдоें рд╡िрд╢्рд╡рд╕्рддрд░ीрдп рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд╣ोрддे рдЬрд╣ाँ рдХैंрд╕рд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░िрдпों рддрдХ рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдФрд░ рджрд╡ाрдЗрдпाँ 100% рдоुрдл़्рдд рд╣ोрддीं। рдХिрд╕ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдЕрдкрдиी рдЬ़рдоीрди, рдЧрд╣рдиे рдпा рджुрдХाрди рдХा рдЧрд▓्рд▓ा рдмेрдЪрдХрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХा рдмिрд▓ рдирд╣ीं рднрд░рдиा рдкрдб़рддा।
  • рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░ीрдХрд░рдг рдЦ़рдд्рдо: рдЖрдЬ рдПрдХ рдЖрдо рдЗंрд╕ाрди рдХी рдХрдоाрдИ рдХा 30-40% рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╕्рдХूрд▓-рдХॉрд▓ेрдЬ рдХी рдорд╣ँрдЧी рдлीрд╕ рдоें рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдкैрд╕ा рдЕрдЧрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╕्рддрд░ीрдп рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдмрдиाрдиे рдоें рд▓рдЧрддा, рддो рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдмрд░ाрдмрд░ी рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдоिрд▓рддी рдФрд░ рдоां-рдмाрдк рдкрд░ рдлीрд╕ рдХा рдпрд╣ рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдмोрдЭ рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

2. рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों, рджुрдХाрдирджाрд░ों рдФрд░ рд░ोрдЬ़рдЧाрд░ рдХी рд╕्рдеिрддि

  • рд╕рд╕्рддा рдФрд░ рдЖрд╕ाрди рд▓ोрди (No Corporate Monopoly): рдЬो рд╣рдЬ़ाрд░ों рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдмрдб़े-рдмрдб़े рдбिрдл़ॉрд▓्рдЯрд░ों рдХे рдоाрдл़ (Write-off) рд╣ो рдЧрдП, рдЕрдЧрд░ рд╡рд╣ी рдкैрд╕ा рджेрд╢ рдХे рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ों, рд╕्рдеाрдиीрдп рдХाрд░ीрдЧрд░ों рдФрд░ рдирдП рдЙрдж्рдпрдоिрдпों рдХो 2% рдпा 3% рдХे рдоाрдоूрд▓ी рдм्рдпाрдЬ рдкрд░ рдоिрд▓рддा, рддो рдЖрдЬ рд╣рд░ рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдФрд░ рдХрд╕्рдмे рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рд╣ोрддा। рдЙрд╕े рди рддो 100-200 рд░ुрдкрдпे рдХрдоाрдиे рдХे рд▓िрдП рджिрди рднрд░ рдШुрдЯ-рдШुрдЯрдХрд░ рдЗंрддрдЬ़ाрд░ рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рдФрд░ рди рд╣ी рд╕ूрджрдЦोрд░ों рдпा рдорд╣ाрдЬрдиों рдХे рдЖрдЧे рд╣ाрде рдлैрд▓ाрдиे рдкрдб़рддे।
  • рдордЬ़рдмूрдд рд╕्рдеाрдиीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдЬрдм рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХी рдЬेрдм рдоें рдкैрд╕ा рдмрдЪрддा (рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рдЦрд░्рдЪ рди рд╣ोрдиे рд╕े), рддो рдЙрд╕рдХी рдЦрд░ीрджрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा (Purchasing Power) рдмрдв़рддी। рд╡рд╣ рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें рдЬाрдХрд░ рд╕ाрдоाрди рдЦрд░ीрджрддा, рдЬिрд╕рд╕े рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ों рдХी рдмिрдХ्рд░ी рджोрдЧुрдиी-рддिрдЧुрдиी рд╣ोрддी рдФрд░ рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें рдкैрд╕ा рдШूрдорддा।

3. рдХिрд╕ाрдиों рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рднाрд░рдд рдХा рдХाрдпाрдХрд▓्рдк

  • рд╕िंрдЪाрдИ рдФрд░ рди्рдпूрдирддрдо рдЖрдп рдХी рдЧाрд░ंрдЯी: рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рд╡िрд╢ाрд▓ рдзрдирд░ाрд╢ि рдЧाँрд╡-рджेрд╣ाрдд рдХे рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪे рдоें рд▓рдЧрддी, рддो рджेрд╢ рдХे рд╣рд░ рдЦेрдд рддрдХ 12 рдорд╣ीрдиे рд╕िंрдЪाрдИ рдХा рдкाрдиी рдкрд╣ुँрдЪрддा। рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдЙрдирдХी рдлрд╕рд▓ рдХा рд╕рд╣ी рджाрдо (MSP) рддुрд░ंрдд рдоिрд▓рддा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдоौрд╕рдо рдХी рдоाрд░ рдпा рдХрд░्рдЬ़ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиी рдЬ़рдоीрдиें рдмेрдЪрдХрд░ рд╢рд╣рд░ों рдоें рджिрд╣ाрдб़ी рдордЬ़рджूрд░ рдирд╣ीं рдмрдирдиा рдкрдб़рддा।
  • рдЧाँрд╡ рд╕े рдкрд▓ाрдпрди рд░ुрдХрддा: рдЧाँрд╡ों рдФрд░ рдЫोрдЯे рдХрд╕्рдмों рдоें рд╣ी рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдк्рд▓ांрдЯ рдФрд░ рдХुрдЯीрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╣ोрддे, рдЬिрд╕рд╕े рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдЕрдкрдиे рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдХाрдо рдоिрд▓ рдЬाрддा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдмрдб़े рд╢рд╣рд░ों рдХी рдЭोрдкрдб़рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдоें рдиाрд░рдХीрдп рдЬीрд╡рди рди рдЬीрдиा рдкрдб़рддा।

4. рджेрд╢ рдХा рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪा рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा

  • рд╡िрд╢्рд╡рд╕्рддрд░ीрдп рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд╣рди (Public Transport): рдорд╣ँрдЧे рдЯोрд▓ рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рдЦрд╕्рддाрд╣ाрд▓ рд╕рдб़рдХों рдХे рдмрдЬाрдп рджेрд╢ рдоें рдРрд╕ा рдЯ्рд░ेрди рдФрд░ рдмрд╕ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╣ोрддा рдЬрд╣ाँ рдЖрдо рдЖрджрдоी рдмेрд╣рдж рдХрдо рдЦрд░्рдЪ рдоें рдЖрд░ाрдо рд╕े рд╕рдлрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा।
  • рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдкाрдиी рдХा рд╕ंрдХрдЯ рдЦ़рдд्рдо: рд╣рд░ рдШрд░ рдоें 24 рдШंрдЯे рдоुрдл़्рдд рдпा рдмेрд╣рдж рд╕рд╕्рддी рдмिрдЬрд▓ी рдФрд░ рдирд▓ рд╕े рд╕ाрдл рдкाрдиी рдоिрд▓рддा। рдмिрдЬрд▓ी-рдкाрдиी рдХे рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рдмिрд▓ों рдХी рдЪिंрддा рдЖрдо рдЗंрд╕ाрди рдХी рдЬ़िंрджрдЧी рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрддी।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рдкैрд╕ा рд▓ूрдЯा рди рдЧрдпा рд╣ोрддा рдФрд░ рдиीрддिрдпां рдиिрдпрдд рдХे рд╕ाрде рд▓ाрдЧू рд╣ोрддीं, рддो рднाрд░рдд рдоें "рдПрдХ рддрд░рдл рдмेрд╣िрд╕ाрдм рдРрд╢ рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдкाрдИ-рдкाрдИ рдХी рд▓ाрдЪाрд░ी" рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рднрдпाрдирдХ рд╡िрднाрдЬрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рддрдм рднाрд░рдд рдХा рдорддрд▓рдм рдХेрд╡рд▓ рдЪंрдж рдЕрд░рдмрдкрддिрдпों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ोрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ोрддा—рд╣рд░ рдЫोрдЯे рджुрдХाрдирджाрд░ рдХी рджुрдХाрди рдоें рд░ौрдирдХ, рд╣рд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЬेрдм рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╣ाрде рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди। рднाрд░рдд рд╕рдЪ рдоाрдпрдиे рдоें рдПрдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рдФрд░ рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рджेрд╢ рд╣ोрддा।

рдЕрд╕्рд╡ीрдХрд░рдг (Disclaimer): рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдП рдЧрдП рд╡िрдЪाрд░, рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдФрд░ рдЖंрдХрдб़े рд╡िрднिрди्рди рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░िрдкोрд░्рдЯों (рдЬैрд╕े рд╡рд░्рд▓्рдб рдмैंрдХ, рдпूрдПрдирдбीрдкी, рдСрдХ्рд╕рдлैрдо рдЖрджि) рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдбोрдоेрди рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиा рд╣ै, рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢ेрд╖, рд╕ंрд╕्рдеाрди рдпा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рдХी рдЫрд╡ि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиा рдирд╣ीं।

 


рдпрд╣ рднी рдкрдв़ें: рдЬीрд╡рди рдФрд░ рджрд░्рд╢рди рд╕े рдЬुрдб़े рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓ेрдЦ

рдпрджि рдЖрдк рдк्рд░рдХृрддि, рдЗंрд╕ाрдиी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рддो рдм्рд▓ॉрдЧ рдХे рдпे рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ेрдЦ рдЬ़рд░ूрд░ рдкрдв़ें:

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

Demon Slayer Infinity Castle: Tanjiro рдФрд░ Giyu рдХी рдЬाрджुрдИ рдб्рд░ाрдЗंрдЧ рдХैрд╕े рдмрдиाрдПं?

  рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों рдЬрдп рд╣ो рд╣िंрджी рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै | рдирдорд╕्рддे рдПрдиिрдоी рдк्рд░ेрдоिрдпों! рдЖрдЬ рд╣рдо рдмाрдд рдХрд░ेंрдЧे рдПрдХ рдРрд╕े рдЖрд░्рдЯрд╡рд░्рдХ рдХी, рдЬिрд╕े рджेрдЦрдХрд░ рдХिрд╕ी рднी Demon Slayer рдлैрди рдХा рджिрд▓ рдЦुрд╢ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рд╣рдо рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं 'Infinity Castle' рдлिрд▓्рдо рдХे рдЙрд╕ рдЖрдЗрдХॉрдиिрдХ рдкрд▓ рдХी, рдЬрд╣ाँ Tanjiro Kamado рдФрд░ Giyu Tomioka рдПрдХ рд╕ाрде рдЦрдб़े рдирдЬрд░ рдЖрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдб्рд░ाрдЗंрдЧ рдХो рдмрдиाрдиा рдХोрдИ рдоाрдоूрд▓ी рдХाрдо рдирд╣ीं рд╣ै; рдЗрд╕рдоें рдХрд▓ाрдХाрд░ рдХी рдЕрдж्рднुрдд рдоेрд╣рдирдд, рдзैрд░्рдп рдФрд░ рдмाрд░ीрдХिрдпों рдХी рд╕рдордЭ рд╕ाрдл рдЭрд▓рдХрддी рд╣ै। рдЖрдЗрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рдЗрд╕ "Legendary Duo" рдХो рдХाрдЧрдЬ рдкрд░ рдЙрддाрд░рдиे рдХे рдкीрдЫे рдХी рдкूрд░ी рдХрд╣ाрдиी। 1. рдПрдХ рдХрдаिрди рд╢ुрд░ुрдЖрдд: рдЖрдзाрд░ рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा (The Foundation) рдХिрд╕ी рднी рдорд╣ाрди рдХрд▓ाрдХृрддि рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рд▓рдХीрд░ рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрд░्рдЯिрд╕्рдЯ рдиे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рджो рд╕рдЯीрдХ рдЧोрд▓े (Circles) рдмрдиाрдП рддाрдХि рдЪेрд╣рд░ों рдХा рдЕрдиुрдкाрдд (Proportions) рдПрдХрджрдо рд╕рд╣ी рд░рд╣े। рддрди्рдЬीрд░ो рдХी рдоाрд╕ूрдоिрдпрдд рдФрд░ рдЧिрдпू рдХी рдЧंрднीрд░рддा рдХो рдПрдХ рд╣ी рдл्рд░ेрдо рдоें рд▓ाрдиा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдеी, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рд╡ीрдбिрдпो рдоें рдЗрд╕े рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕рд▓ीрдХे рд╕े рджिрдЦाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। 2. рдХिрд░рджाрд░ों рдХी рдЬाрди: рдиैрди-рдирдХ्рд╢ рдФрд░ рдмाрд▓ (The Detailing) рдПрдиिрдоी рдб्рд░ाрдЗंрдЧ рдоें рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдирдХे рдмाрд▓ рдФрд░ рдЖँрдЦें рд╣ोрддी рд╣ैं। Tanjiro: рдЙрд╕рдХे рдоाрдеे рдХा рдиिрд╢ाрди рдФрд░ ...

рд╢्рд░ी рдк्рд░ेрдоाрдиंрдж рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ

​рд╢्рд░ी рдк्рд░ेрдоाрдиंрдж рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ: рдПрдХ рджिрд╡्рдп рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЧाрдеा, рдЬिрд╕े рдкреЭрдХрд░ рдЖрдкрдХी рдЖрдд्рдоा рддृрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдПрдЧी ​рд╡ृंрджाрд╡рди рдХी рдЧрд▓िрдпों рдоें рдЬрдм рд░ाрдд рдХा рд╕рди्рдиाрдЯा рд╣ोрддा рд╣ै, рддрдм рдПрдХ рджिрд╡्рдп рдк्рд░рдХाрд╢ рдкुंрдЬ рдЕрдкрдиी рд▓ाрдаी рдХे рд╕рд╣ाрд░े 'рд░ाрдзा-рд░ाрдзा' рдХी рдЧूँрдЬ рдХे рд╕ाрде рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХोрдИ рд╕ाрдзाрд░рдг рдордиुрд╖्рдп рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд рднрдХ्рддि рдХे рдЕрд╡рддाрд░ рд╢्рд░ी рдк्рд░ेрдоाрдиंрдж рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рд╣ैं।   рд╡ृंрджाрд╡рди рдХी рдкाрд╡рди рдзрд░ा рдкрд░ рд░ाрдзा рдиाрдо рдХी рдЕрд▓рдЦ рдЬрдЧाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ेрдоाрдиंрдж рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ (Premanand Ji Maharaj) рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрдкрджेрд╢ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬीрд╡рди рдХी рдЬрдЯिрд▓ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рд░рд▓ рд╕рдоाрдзाрди рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд╕рдд्рд╕ंрдЧ рдоें рд░ाрдзा рдиाрдо рдХी рдорд╣िрдоा рдФрд░ рдиिрд╕्рд╡ाрд░्рде рднрдХ्рддि рдХा рдЬो рд╕्рд╡рд░ूрдк рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╡िрдЪрд▓िрдд рдорди рдХो рд╢ांрддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЪाрд╣े рдХ्рд░ोрдз рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдкाрдиा рд╣ो рдпा рдЬीрд╡рди рдоें рднрдХ्рддि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЕрдкрдиाрдиा, рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдЬी рдХे рдоुрдЦाрд░рд╡िंрдж рд╕े рдиिрдХрд▓ी рд╣рд░ рдмाрдд рд╕ीрдзे рд╣ृрджрдп рдХो рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЬрдп рд╣ो рд╣िंрджी рдм्рд▓ॉрдЧ рдкрд░ рд╣рдо рдЙрдирдХे рдЙрди्рд╣ीं рдЕрдирдоोрд▓ рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рдЧрд╣рд░े рджрд░्рд╢рди рдХो рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддाрдХि рд╣рд░ рд╕ाрдзрдХ рдЕрдкрдиे рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдоाрд░्рдЧ рдХो рдФрд░ рднी рд╕ुрджृрдв़ рдмрдиा рд╕рдХे। рдЬрдп рд╣ो рд╣िंрджी рдм्рд▓ॉрдЧ рдЖрдЬ рдЖрдкрдХो рдЙрд╕ рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдк...

рдоिрд╕्рдЯрд░ рдмीрд╕्рдЯ рдЬिрдоी рдбोрдиाрд▓्рдбрд╕рди

рдоिрд╕्рдЯрд░ рдмीрд╕्рдЯ рдЬिрдоी рдбोрдиाрд▓्рдбрд╕рди рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों рдЬрдп рд╣ो рд╣िंрджी рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै | рдоिрд╕्рдЯрд░ рдмीрд╕्рдЯ , рдЬिрдирдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдиाрдо рдЬिрдоी рдбोрдиाрд▓्рдбрд╕рди рд╣ै, рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЕрдоेрд░िрдХी рдпूрдЯ्рдпूрдмрд░ рдФрд░ рджाрдирд╢ीрд▓ рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдз्рдпाрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЪैрд▓ेंрдЬ рд╡ीрдбिрдпो, рджाрди рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдФрд░ рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рдХिрдП рдЧрдП рдЪैрд░िрдЯी рдкрд╣рд▓ों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рд╕िрдж्рдзрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рд╣ै। рдоिрд╕्рдЯрд░ рдмीрд╕्рдЯ рдХो рдЙрдирдХे рдЕрдд्рдпाрдзिрдХ рд╡िрд▓рдХ्рд╖рдг рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдкрд╣рдЪाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдмрдб़ी рд░рдХрдо рдпा рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдЪुрдиौрддिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд╡ीрдбिрдпो рдоें рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рд╡े рдФрд░ рдЙрдирдХे рджोрд╕्рдд рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдУं, рд╕рд╣рдирд╢ीрд▓рддा рдЪुрдиौрддिрдпों рдФрд░ рднрд▓ाрдИ рдХे рдХाрд░्рдпों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡े рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрдж рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों, рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ों рдФрд░ рджाрдирд╢ीрд▓ рд╕ंрдЧрдардиों рдХो рднाрд░ी рд░ाрд╢ि рдХा рдзрдирджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдоिрд╕्рдЯрд░ рдмीрд╕्рдЯ рдХी рд╡ीрдбिрдпो рдХी рд╡िрдиोрджी рдоाрди्рдпрддा рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдЗрд╕рдХा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдк्рд░рднाрд╡ рднी рд╕рдоुрджाрдп рдкрд░ рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдкाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЪैрдирд▓ рдкрд░ рдХрд░ोрдб़ों рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╡ीрдбिрдпो рдиिрдпрдоिрдд рддрд░рд╣ рд╕े рдХрд░ोрдб़ों рдмाрд░ рджेрдЦे рдЬाрддे рд╣ैं। рдоिрд╕्рдЯрд░ рдмीрд╕्рдЯ рдХे рджाрдирд╢ीрд▓ рдХाрд░्рдпों рдФрд░ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрди्рд╕ेрдк्рдЯ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдиुрдпाрдпी рдмेрд╕ рдоिрд▓ी рд╣ै рдФрд░ рдЙрди्...