рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ 2026: рдПрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдЬीрд╡рди рдХी рдУрд░ рдХрджрдо
рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों рдЬрдп рд╣ो рд╣िंрджी рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै |
рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ (World Health Day) рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 7 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХो рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рди рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рдХे рд╕्рдеाрдкрдиा рджिрд╡рд╕ рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि 'рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╣ी рдЕрд╕рд▓ी рдзрди рд╣ै'। рдЖрдЬ рдХी рднाрдЧрджौрдб़ рднрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдоें рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕрдкрдиे рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдорди рдХा рдЦ्рдпाрд▓ рд░рдЦрдиा рднूрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं, рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдЙрд╕ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХा рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рдХрд░ाрддा рд╣ै।
рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी: рд╕рдордп рдХी рдоाँрдЧ
рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪрдиे рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рддрд░ीрдХा рдПрдХ рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рд╣ै। WHO рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдеीрдо рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдиा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдЖрджрддों рдХो рдмрджрд▓рдХрд░ рдмрдб़े рд░ोрдЧों рд╕े рдмрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╕्рд╡рд╕्рде рдЖрд╣ाрд░, рдиिрдпрдоिрдд рд╡्рдпाрдпाрдо, рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдиींрдж рдФрд░ рддрдиाрд╡ рдоुрдХ्рдд рд░рд╣рдиा—рдпे рдПрдХ рд╕ुрдЦी рдЬीрд╡рди рдХे рдЪाрд░ рдоुрдЦ्рдп рд╕्рддंрдн рд╣ैं।
рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рдорд╣рдд्рд╡
рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп (Mental Health) рдкрд░ рдз्рдпाрди рджेрдиा рдЕрдм рдФрд░ рднी рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдпुрдЧ рдоें рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЕрд╡рд╕ाрдж (Depression) рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдЖрдо рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рдз्рдпाрди (Meditation), рдпोрдЧ рдФрд░ рдЕрдкрдиों рдХे рд╕ाрде рд╕рдордп рдмिрддाрдиा рд╣рдоाрд░े рдоाрдирд╕िрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдорди рдХी рд╢ांрддि рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेंрдЧे।
рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рд╣рдоाрд░ी рднूрдоिрдХा
рдЗрд╕ рджिрди рд╕्рдХूрд▓ों, рдХॉрд▓ेрдЬों рдФрд░ рджрдл्рддрд░ों рдоें рд╕ेрдоिрдиाрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рджिрди рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рдЯीрдХाрдХрд░рдг рдФрд░ рд╕рд╣ी рдкोрд╖рдг рдХे рдмाрд░े рдоें рдиिрд░ंрддрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП। рдЬрдм рдПрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ोрдЧा, рддрднी рдПрдХ рджेрд╢ рд╕рдоृрдж्рдз рдмрдиेрдЧा।
рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдкूंрдЬी рд╣ै (рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓ेрдЦ)
рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡:
рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 7 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХो рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें 'рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕' (World Health Day) рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд 1948 рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ рджिрди рдХो рдордиाрдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдЧंрднीрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоुрдж्рджों рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ WHO рдПрдХ рдЦाрд╕ 'рдеीрдо' рдЪुрдирддा рд╣ै, рдЬो рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдХी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЪुрдиौрддिрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। 2026 рдоें рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпाрди рди рдХेрд╡рд▓ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдмीрдоाрд░िрдпों рдкрд░ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдкрд░ рднी рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╣ै।
рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рди рдХे рдкांрдЪ рдоुрдЦ्рдп рд╕्рддंрдн:
рдПрдХ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдиा рдХाрдлी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ोрдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рдкांрдЪ рдмुрдиिрдпाрджी рдмाрддों рдкрд░ рдз्рдпाрди рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП:
- рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░: рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХो рдИंрдзрди рд╣рдоाрд░े рднोрдЬрди рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ै। рддाрдЬे рдлрд▓, рд╣рд░ी рд╕рдм्рдЬिрдпां рдФрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдк्рд░ोрдЯीрди рдХो рдЕрдкрдиे рднोрдЬрди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиा рдмीрдоाрд░िрдпों рдХो рджूрд░ рд░рдЦрдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рд░рд▓ рддрд░ीрдХा рд╣ै।
- рдиिрдпрдоिрдд рд╡्рдпाрдпाрдо: рджिрди рдоें рдХрдо рд╕े рдХрдо 30 рдоिрдирдЯ рдХी рдкैрджрд▓ рдЪाрд▓, рдпोрдЧ рдпा рдХрд╕рд░рдд рд╣рдоाрд░े рд╣ृрджрдп рдФрд░ рдлेрдлрдб़ों рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрддी рд╣ै।
- рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдиींрдж: рд╢рд░ीрд░ рдХी рдорд░рдо्рдордд (Repair) рдХे рд▓िрдП 7-8 рдШंрдЯे рдХी рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। рдиींрдж рдХी рдХрдоी рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЪिрдб़рдЪिрдб़ेрдкрди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдмрдирддी рд╣ै।
- рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп: рдЖрдЬ рдХी рднाрдЧрджौрдб़ рднрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдоें рдорди рдХी рд╢ांрддि рд╕рдмрд╕े рдкीрдЫे рдЫूрдЯ рдЧрдИ рд╣ै। рдз्рдпाрди (Meditation) рдФрд░ рдЕрдкрдиों рдХे рд╕ाрде рд╕рдордп рдмिрддाрдиा рдоाрдирд╕िрдХ рддрдиाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдЬाрджुрдИ рдЕрд╕рд░ рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдЬрд▓ рдФрд░ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг: рд╣рдоाрд░े рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХी рд╕рдлाрдИ рдФрд░ рд╢ुрдж्рдз рдкाрдиी рдХा рд╕ेрд╡рди рд╣рдоें рд╕ंрдХ्рд░ाрдордХ рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪाрддा рд╣ै।
рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪुрдиौрддिрдпां рдФрд░ рд╕рдоाрдзाрди:
2026 рдХे рдЗрд╕ рджौрд░ рдоें рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी 'рд▓ाрдЗрдлрд╕्рдЯाрдЗрд▓ рдмीрдоाрд░िрдпां' рд╣ैं, рдЬैрд╕े—рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ, рдм्рд▓рдб рдк्рд░ेрд╢рд░ рдФрд░ рдоोрдЯाрдкा। рдпे рдмीрдоाрд░िрдпां рдЧрд▓рдд рдЦाрди-рдкाрди рдФрд░ рд╕्рдХ्рд░ीрди (рдоोрдмाрдЗрд▓/рд▓ैрдкрдЯॉрдк) рдкрд░ рдЬ्рдпाрджा рд╕рдордп рдмिрддाрдиे рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЗрдирдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХेрд╡рд▓ рджрд╡ाрдЗрдпों рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиी рджिрдирдЪрд░्рдпा рдмрджрд▓рдиे рдоें рд╣ै। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдбिрдЯॉрдХ्рд╕ (рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдЧैрдЬेрдЯ्рд╕ рд╕े рджूрд░ी) рдФрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдХрд░ीрдм рд╕рдордп рдмिрддाрдиा рдЖрдЬ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдЬрд░ूрд░рдд рдмрди рдЧрдпा рд╣ै।
рдиिрд╡ाрд░рдг рдЙрдкрдЪाрд░ рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै (Prevention is Better than Cure):
рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╣рдо рдмीрдоाрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рдкाрд╕ рдЬाрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдиिрдпрдоिрдд рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЬांрдЪ (Health Checkup) рдХी рдЖрджрдд рдбाрд▓ें। рдЫोрдЯी рдЙрдо्рд░ рд╕े рд╣ी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдФрд░ рд╕рд╣ी рдкोрд╖рдг рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдХрд░рдиा рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़ी рдХो рдПрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рднрд╡िрд╖्рдп рджे рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд▓ाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдиा рдФрд░ рдЯीрдХाрдХрд░рдг (Vaccination) рдХे рдк्рд░рддि рд╕рддрд░्рдХ рд░рд╣рдиा рднी рд╣рдоाрд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:
'рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ 2026' рд╣рдоें рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░ा рд╢рд░ीрд░ рд╣ी рд╡рд╣ рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЬрдЧрд╣ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╣рдоें рдЬीрд╡рди рднрд░ рд░рд╣рдиा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рдоें рдХोрдИ рдХрд╕рд░ рди рдЫोреЬें। рдкैрд╕ा рдХрдоाрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЦोрдХрд░ рдХрдоाрдпा рдЧрдпा рдкैрд╕ा рдХिрд╕ी рдХाрдо рдХा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЖрдЗрдП, рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ें рдХि рд╣рдо рди рдХेрд╡рд▓ рдЦुрдж рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣ेंрдЧे, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рднी рдПрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░ेंрдЧे।
рдЬрдп рд╣ो рд╣िंрджी рдм्рд▓ॉрдЧ рдХा рдпрд╣ рдк्рд░рдпाрд╕ рдЖрдкрдХो рдХैрд╕ा рд▓рдЧा? рдХ्рдпा рдЖрдк рдЕрдкрдиी рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдоें рдХोрдИ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं? рд╣рдоें рдХрдоेंрдЯ рдХрд░рдХे рдЬрд░ूрд░ рдмрддाрдПं рдФрд░ рдЗрд╕ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рддों рдХे рд╕ाрде рд╢ेрдпрд░ рдХрд░ें।
рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди (FAQs)
1. рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ 7 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХो рд╣ी рдХ्рдпों рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рджिрди рд╕ाрд▓ 1948 рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЗрд╕рдХी рд╡рд░्рд╖рдЧांрда рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
2. рдПрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рд╕ंрддुрд▓рди। рд╕рд╣ी рд╕рдордп рдкрд░ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░, рдХрдо рд╕े рдХрдо 7-8 рдШंрдЯे рдХी рдиींрдж рдФрд░ рд░ोрдЬाрдиा 30 рдоिрдирдЯ рдХा рд╡्рдпाрдпाрдо рдПрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рди рдХी рдиींрд╡ рд╣ै।
3. рдХ्рдпा рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рднी рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджिрд╡рд╕ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै?
рдЬी рд╣ाँ, WHO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рдорддрд▓рдм рдХेрд╡рд▓ рдмीрдоाрд░िрдпों рдХा рди рд╣ोрдиा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рддंрджुрд░ुрд╕्рдд рд╣ोрдиा рд╣ै।
⚠️ рдЕрд╕्рд╡ीрдХрд░рдг (Disclaimer)
рдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ूрдЪрдиा: рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдкोрд╕्рдЯ рдоें рджी рдЧрдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рдЪिрдд्рд░ (рдЬैрд╕े рд╕्рдХेрдЪ рдпा рдЧ्рд░ाрдлिрдХ्рд╕) рдХेрд╡рд▓ рдордиोрд░ंрдЬрди, рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдЭा рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं।
рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд▓ाрд╣: рдпрд╣ाँ рджी рдЧрдИ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХे рд▓िрдП рд╣ै। рдЗрд╕े рдХिрд╕ी рдкेрд╢ेрд╡рд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдпा рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рди рдоाрдиा рдЬाрдП। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдХिрд╕ी рднी рдЧंрднीрд░ рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рд▓िрдП рдХृрдкрдпा рдпोрдЧ्рдп рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рд╕े рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рд▓ें।
рдХॉрдкीрд░ाрдЗрдЯ рдФрд░ рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡: рдЗрд╕ рдкोрд╕्рдЯ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рдЧрдИ рдоूрд▓ рдХрд▓ाрдХृрддिрдпाँ (Sketches) рджीрдкрдХ рднूрд╖рдг рдХी рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं। рдпрджि рдХिрд╕ी рддीрд╕рд░े рдкрдХ्рд╖ рдХे рд▓ोрдЧो (рдЬैрд╕े WHO рдХा рд▓ोрдЧो) рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рдкाрд╕ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рд╣рдо рдХिрд╕ी рднी рдХॉрдкीрд░ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рдиे рдХा рдЗрд░ाрджा рдирд╣ीं рд░рдЦрддे рд╣ैं।
рдЙрдкрдпोрдЧ: рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рдмिрдиा рдЕрдиुрдорддि рдХे рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै। рдпрджि рдЖрдк рдЗрд╕े рд╕ाрдЭा рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдХृрдкрдпा рд╢्рд░ेрдп (Credit) рдЕрд╡рд╢्рдп рджें।
рдпрд╣ рднी рдкрдв़ें:
рд╡рд░्рд▓्рдб рд╡ाрдЗрд▓्рдб рд▓ाрдЗрдл
рдкृрде्рд╡ी рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें